მცირე ბიზნესის სტატუსი (1%): როგორ მუშაობს სინამდვილეში

მცირე ბიზნესის სტატუსზე ყველას ერთი რიცხვი ახსოვს: 1%. მერე ადამიანი კომპანიას არეგისტრირებს, კლიენტს ინვოისს უწერს და აღმოაჩენს, რომ განაკვეთი მას საერთოდ არ ეხება. სტატუსი ნამდვილად არსებობს და ნამდვილად ხელსაყრელია, მაგრამ მხოლოდ ერთ სამართლებრივ ფორმას ებმის, შემოსავლის რამდენიმე სახეს აღარ ფარავს და უქმდება იმ მიზეზებით, რომლებზეც თითქმის არავინ კითხულობს. ქვემოთ ის წერია, როგორც სინამდვილეში მუშაობს.

რა არის სინამდვილეში მცირე ბიზნესის სტატუსი (1%)

მცირე ბიზნესის სტატუსი განსაკუთრებული საგადასახადო რეჟიმია და მას საქართველოს საგადასახადო კოდექსი ადგენს. მუხლი 88 ამბობს, რომ სტატუსი შეიძლება მიენიჭოს „მეწარმე ფიზიკურ პირს“. პრაქტიკაში ეს ნიშნავს რეგისტრირებულ ინდივიდუალურ მეწარმეს, ანუ მეწარმეთა რეესტრში შეყვანილ ფიზიკურ პირს და არა შპს-ს.

მუხლი 90 განაკვეთს ადგენს: დასაბეგრი შემოსავლის 1%, ხოლო 3%, როცა ეკონომიკური საქმიანობიდან მიღებული ერთობლივი შემოსავალი კალენდარულ წელს 500 000 ლარს გადააჭარბებს.

სიტყვა „შემოსავალი“ აქ უჩვეულოდ მუშაობს. მცირე ბიზნესისთვის დასაბეგრი ბაზა არის ქართული წყაროდან მიღებული ერთობლივი ბრუნვა და არა ხარჯების შემდეგ დარჩენილი მოგება. ქირას, სუბკონტრაქტორებს, პროგრამებს ან საქონელს არ გამოქვითავთ. იხდით შემოსული თანხის 1%-ს.

ბრუნვა და არა მოგება, სწორედ აქ იცვლება არითმეტიკა

30% წმინდა მარჟაზე 1% თითქმის უფასოა. 3% წმინდა მარჟაზე ის უარესია, ვიდრე მოგებაზე დარიცხული ჩვეულებრივი საშემოსავლო გადასახადი. ამ არითმეტიკას ქვემოთ ვთვლით, რადგან სწორედ ის წყვეტს არჩევანს შპს-სა და ინდივიდუალურ მეწარმეს შორის ყველა სხვა არგუმენტზე უფრო ხშირად.

ვის შეიძლება ჰქონდეს სტატუსი და ვის არა

საგადასახადო კოდექსი მთავრობას აძლევს უფლებას გამოაქვეყნოს საქმიანობების ჩამონათვალი, რომლებიც სტატუსს გამორიცხავს. ეს ჩამონათვალი სპეციალური საგადასახადო რეჟიმების შესახებ მთავრობის N415 დადგენილებაშია და მისი დანართები არის ის ნაწილი, რომელსაც გზამკვლევების უმეტესობა ტოვებს.

საქმიანობები, რომლებიც სტატუსს ხურავს:

• ყველაფერი, რაც ლიცენზიას ან ნებართვას მოითხოვს
• ვალუტის გადაცვლის ოპერაციები
• სამედიცინო, არქიტექტურული, საადვოკატო, სანოტარო, სააუდიტორო და საკონსულტაციო საქმიანობა
• აზარტული და მომგებიანი თამაშობების მოწყობა
• პერსონალის მიწოდება მესამე პირებს
• აქციზური საქონლის წარმოება

საკონსულტაციო გამონაკლისი ყველაზე მტკივნეულია. ბევრი ფრილანსერი თავს ჩვევით კონსულტანტს უწოდებს, მერე კი აღმოჩნდება, რომ ეს სიტყვა მნიშვნელობას იძენს, როცა შემოსავლების სამსახური დეკლარირებულ საქმიანობის კოდებს ამოწმებს.

შემოსავალი, რომელსაც 1% არ ეხება

N415 დადგენილება ასევე ჩამოთვლის შემოსავლის სახეებს, რომლებიც სპეციალური რეჟიმის გარეთ რჩება. ისინი 1%-ით არ იბეგრება და ბრუნვის ზღვარშიც არ ითვლება:

• ქონების ქირიდან მიღებული შემოსავალი
• დივიდენდები, პროცენტები და როიალტი
• უძრავი ქონების, ავტომობილებისა და ფასიანი ქაღალდების გაყიდვით მიღებული ნამეტი
• საჩუქარი, მემკვიდრეობით მიღებული ქონება და ჩამოწერილი ვალი
• აზარტული თამაშობებიდან მიღებული მოგება

მუხლი 90 ერთს კიდევ ამატებს: ხელფასს. ინდივიდუალური მეწარმის საქმიანობის პარალელურად ქართული დამსაქმებლისგან მიღებული ხელფასი ჩვეულებრივი წესით იბეგრება.

გამორიცხული ნაკადები 81-ე მუხლის განაკვეთებს უბრუნდება: ზოგადად 20%, საცხოვრებელი ფართის ქირაზე 5%, თუ გამოქვითვები არ მოითხოვება, და 5% საცხოვრებელი ბინის ან ავტომობილის გაყიდვით მიღებულ ნამეტზე. როგორ ერწყმის ერთმანეთს, ჩვენს გზამკვლევშია ფიზიკური პირის საშემოსავლო გადასახადზე.

ორი ზღვარი, რომლებიც ერთი და იგივე რიცხვი არ არის

ყველა 500 000 ლარზე ფიქრობს და 100 000 ლარი ხელიდან უსხლტება.

165-ე მუხლი დღგ-ს რეგისტრაციას მოითხოვს, როგორც კი დასაბეგრი ოპერაციები ნებისმიერ 12 თანმიმდევრულ კალენდარულ თვეში 100 000 ლარს გადააჭარბებს, განაცხადი კი ორ სამუშაო დღეშია საჭირო. დღგ 18%-ია. მცირე ბიზნესის სტატუსი მისგან არ იცავს და 92-ე მუხლი ამ ვალდებულებას პირდაპირ წერს.

500 000 ლარის ხაზი სხვა რამეა. გადააბიჯებთ და განაკვეთი 3% ხდება იმ თვის დასაწყისიდან, როცა ნამეტი აღირიცხა, და ისე რჩება კალენდარული წლის ბოლომდე. ორ თანმიმდევრულ კალენდარულ წელს 500 000 ლარის გადაჭარბება 89-ე მუხლით სტატუსს მომდევნო წლის დასაწყისიდან უქმებს.

რადგან ათვლა მოძრავია, ძლიერმა შემოდგომამ შეიძლება ზღვარს გადაგაბიჯოს მაშინაც, როცა კალენდარული წლის ჯამი უსაფრთხოდ გამოიყურება. მექანიკა ჩვენს ანალიზშია დღგ-ს რეგისტრაციის ზღვრებზე საქართველოში.

როგორ შეედრება რეჟიმები ერთმანეთს

შპს-ის სტრიქონი ხსნის, რატომ არის შედარება იშვიათად თანაბარი. ქართული კომპანია არაფერს იხდის, სანამ მოგებას არ გაანაწილებს, მერე კი 15% მოგების გადასახადს პლუს 5% დივიდენდის გადასახადს, რაც მოგებისა და დივიდენდის გადასახადში გვაქვს გაწერილი.

სტატუსის მიღება: რეალური თანმიმდევრობა

სუბიექტის რეგისტრაცია და სტატუსის მიღება ორი ცალკე ნაბიჯია ორ ცალკე დღეს. ხალხი ერთმანეთში ურევს, მერე კი უკვირს, რატომ დაიბეგრა პირველი თვე 20%-ით.

1. დარეგისტრირდით ინდივიდუალურ მეწარმედ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში ან ნებისმიერ იუსტიციის სახლში. გამოქვეყნებულ ტარიფებში მითითებულია 26 ლარი მომდევნო სამუშაო დღისთვის და 75 ლარი იმავე დღეს, შპს-ზე კი 200 და 400 ლარი.
2. შემოსავლების სამსახურს მიმართეთ მცირე ბიზნესის სტატუსზე. განაცხადი ონლაინ იგზავნება, სადაც საქმიანობის სახეებს აღნიშნავთ და ადასტურებთ, რომ აკრძალულ საქმიანობას არ განახორციელებთ.
3. შეამოწმეთ მოწმობაზე დაბეჭდილი ძალაში შესვლის თარიღი. მის დაწყებამდე მიღებული შემოსავალი ჩვეულებრივი წესით იბეგრება, ამიტომ პირველი ინვოისის დროს მნიშვნელობა აქვს.
4. დღგ-ს ათვლა პირველივე დღიდან ცალკე აწარმოეთ.

მესამე ნაბიჯზე იკარგება ფული. თუ წლის შუაში იწყებთ და ინვოისები უკვე რიგში დგას, რეგისტრაციამდე ესაუბრეთ საგადასახადო კონსულტანტს თბილისში.

რანჟირებული სია

თბილისში საუკეთესო საგადასახადო კონსულტანტები გჭირდებათ?

თბილისში მომუშავე საგადასახადო კონსულტანტები გამოვიკვლიეთ და დავრანჟირეთ ისინი, ვისთვისაც ფულის გადახდა ღირს. დამოუკიდებელი კვლევა, კვარტალური გადამოწმება, უფასო წაკითხვა.

რანჟირებული სიის ნახვა

როგორ გამოიყურება რეალური ადმინისტრირება

1% იაფია. ადმინისტრირება ნულოვანი არ არის.

დეკლარაცია ყოველთვიურია. 93-ე მუხლი მოითხოვს, რომ მცირე ბიზნესის დეკლარაცია წარადგინოთ და გადასახადი გადაიხადოთ საანგარიშო თვის მომდევნო თვის 15 რიცხვამდე. წელიწადში თორმეტი წარდგენა და არა ერთი. 91-ე მუხლი მოითხოვს სპეციალურ ჟურნალს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით დადგენილი ფორმით და კრძალავს ზარალის მომავალ წლებში გადატანას, ამიტომ სტატუსის ქვეშ ცუდი წელი კარგს ვერ დაფარავს.

ნაღდი ფულით მომუშავე ბიზნესს დამატებითი რისკი აქვს. 89-ე მუხლი სტატუსს უქმებს, თუ კალენდარულ წელს სამჯერ ან მეტჯერ დაჯარიმდებით სალარო აპარატის წესების დარღვევისთვის, ხოლო 95-ე მუხლი შემოსავლების სამსახურს აძლევს უფლებას საკონტროლო შესყიდვა, დათვალიერება, ქრონომეტრაჟი და ინვენტარიზაცია სრული აუდიტის გახსნის გარეშე ჩაატაროს.

თუ თანამშრომელს იღებთ, ხელფასი 1%-ის გარეთ რჩება. 94-ე მუხლი ვიწრო შეღავათს ითვალისწინებს: კალენდარულ წელს ჯამში 6 000 ლარამდე ხელფასი წყაროსთან დაბეგვრას გვერდს უვლის, თუ ინდივიდუალური მეწარმე იმავე წელს დარეგისტრირდა და სტატუსიც იმავე წელს მიიღო, ან თუ წინა წლის ერთობლივი შემოსავალი 50 000 ლარზე ნაკლები იყო. ამის ზემოთ ჩვეულებრივი დაკავება მოქმედებს და სწორედ აქ ამართლებს ბუღალტერი თბილისში საფასურს.

როდის არის 1% არასწორი არჩევანი

ამ ნაწილს არავინ წერს, თუმცა სწორედ ის წყვეტს რეალურ ფულს. შეადარეთ ბრუნვის 1% მოგების 20%-ს სხვადასხვა მარჟაზე, ყოველ 100 000 ლარ შემოსავალზე.

გადაკვეთა დაახლოებით 5% წმინდა მარჟაზეა. ზემოთ სტატუსი დამაჯერებლად იგებს. ქვემოთ გადაყიდვის ბიზნესი, აპარატურით დატვირთული ონლაინ მაღაზია ან სააგენტო, რომელიც შემოსავლის უმეტესობას სუბკონტრაქტორებს აძლევს, უკეთესად გამოდის რეალური ხარჯების გამოქვითვითა და დარჩენილზე 20%-ის გადახდით.

ორი დათქმა. ცხრილი დღგ-ს არ ითვალისწინებს, რომელიც ფულის ნაკადს ცვლის და არა შედარებას. და 20% დღევანდელი კანონისმიერი განაკვეთია: განაკვეთები იცვლება, ამიტომ სტრუქტურაზე გადაწყვეტილებამდე ორივე მხარე სპეციალისტთან შეამოწმეთ. ყველაფრის ქვეშ რეზიდენტობა დგას, რადგან სტატუსი მხოლოდ ქართული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს წვდება. ჩვენი გზამკვლევი საგადასახადო რეზიდენტობის წესებზე 183-დღიან ტესტსა და მაღალშემოსავლიანი პირის გზას ფარავს.

მთავარი დასკვნები

• მცირე ბიზნესის სტატუსი ინდივიდუალურ მეწარმეს აქვს და არასდროს შპს-ს.
• განაკვეთი არის ქართული წყაროდან მიღებული ერთობლივი ბრუნვის 1% და არა მოგების, ხარჯების გამოქვითვისა და ზარალის გადატანის გარეშე.
• 500 000 ლარის გადაჭარბებაზე განაკვეთი იმ კალენდარული წლის ბოლომდე 3% ხდება. ორი თანმიმდევრული წელი ზღვარს ზემოთ სტატუსს ამთავრებს.
• დღგ-ს რეგისტრაცია ნებისმიერ მოძრავ 12 თვეში 100 000 ლარზე ირთვება და სტატუსისგან სრულიად დამოუკიდებელია.
• საკონსულტაციო, სამედიცინო, საადვოკატო, სააუდიტორო, სანოტარო, არქიტექტურული, ლიცენზირებული და აზარტული საქმიანობა გამორიცხულია.
• ქირა, დივიდენდები, პროცენტები, როიალტი, ნამეტი და ხელფასი ჩვეულებრივი წესით იბეგრება.
• დეკლარაცია თვიურია, ვადა 15 რიცხვია.
• დაახლოებით 5% წმინდა მარჟის ქვემოთ ჩვეულებრივი 20%-იანი რეჟიმი უფრო იაფია.

ხშირი კითხვები

რა არის მცირე ბიზნესის სტატუსი (1%)?

ეს საგადასახადო კოდექსით დადგენილი განსაკუთრებული რეჟიმია, რომელიც ინდივიდუალური მეწარმის ქართული წყაროდან მიღებულ ერთობლივ ბრუნვას 1%-ით ბეგრავს მოგების 20%-ით დაბეგვრის ნაცვლად. სტატუსს შემოსავლების სამსახური განაცხადის საფუძველზე ანიჭებს. წლიური ერთობლივი შემოსავლის 500 000 ლარზე ზემოთ 3% მოქმედებს.

ვის შეიძლება მიენიჭოს მცირე ბიზნესის სტატუსი?

მეწარმე ფიზიკურ პირს, ანუ იმას, ვინც საქართველოში ინდივიდუალურ მეწარმედაა რეგისტრირებული. მოქალაქეობა და ბინადრობის ნებართვა ტესტის ნაწილი არ არის, ამიტომ სტატუსს უცხო ქვეყნის მოქალაქეებიც თავისუფლად იღებენ. განმცხადებელი არ უნდა ეწეოდეს მთავრობის N415 დადგენილებით შეზღუდულ არცერთ საქმიანობას.

შეიძლება ქართულმა შპს-მ მიიღოს 1%?

არა. მცირე ბიზნესის სტატუსი მხოლოდ მეწარმეთა რეესტრში შეყვანილ ფიზიკურ პირს შეიძლება მიენიჭოს. შპს ამის ნაცვლად განაწილებულ მოგებაზე მოგების გადასახადს იხდის ჩვეულებრივი კორპორაციული რეჟიმით. რეგისტრაციაზე არასწორად არჩეული ფორმა ყველაზე ძვირი ადრეული შეცდომაა, რასაც ვხვდებით.

1% მოგებაზე ირიცხება თუ ბრუნვაზე?

ბრუნვაზე. ბაზა არის ქართული წყაროდან ეკონომიკური საქმიანობით მიღებული ერთობლივი შემოსავალი, ქირის, ხელფასების, საქონლის, სუბკონტრაქტორების ან აღჭურვილობის გამოქვითვის გარეშე. სწორედ ამიტომ სტატუსი მაღალმარჟიან სერვისებს ერგება და დაბალმარჟიან ვაჭრობას სჯის. ზარალი მომდევნო წელს ვერ გადადის.

რა მოხდება, თუ 500 000 ლარზე მეტს გამოვიმუშავებ?

განაკვეთი 1%-დან 3%-ზე გადადის იმ თვის პირველივე დღიდან, როცა ნამეტი აღირიცხა, და ისე რჩება კალენდარული წლის ბოლომდე. ერთი წელი ზღვარს ზემოთ თავად სტატუსს არ კლავს. ორ თანმიმდევრულ კალენდარულ წელს 500 000 ლარის გადაჭარბებაზე სტატუსი მომდევნო წლის დასაწყისიდან უქმდება.

დღგ-ზე რეგისტრაცია მაინც მჭირდება?

დიახ, როგორც კი დასაბეგრი ოპერაციები ნებისმიერ 12 თანმიმდევრულ კალენდარულ თვეში 100 000 ლარს გადააჭარბებს. საგადასახადო კოდექსი განაცხადზე ორ სამუშაო დღეს გაძლევთ, დღგ კი 18%-ია. მცირე ბიზნესის სტატუსი და დღგ-ს რეგისტრაცია დამოუკიდებელია, ამიტომ პირველი მეორისგან არ გათავისუფლებთ.

1% უცხოელი კლიენტების გადახდებსაც ფარავს?

ჩვეულებრივ დიახ, თუ სამუშაო ფაქტობრივად საქართველოში სრულდება. საგადასახადო კოდექსი სერვისს ქართული წყაროდან მიღებულად თვლის, როცა ის ფიზიკურად აქ ხორციელდება, კლიენტი სადაც არ უნდა იჯდეს. წყაროს წესები ფაქტებზეა დამოკიდებული, ამიტომ თუ ნაწილობრივ საზღვარგარეთ მუშაობთ, დეკლარაციამდე პოზიცია წერილობით დაადასტურეთ.

რამდენად ხშირად უნდა წარვადგინო დეკლარაცია?

თვეში ერთხელ. მცირე ბიზნესის დეკლარაცია და გადასახადის გადახდა საანგარიშო თვის მომდევნო თვის 15 რიცხვამდეა. ეს წელიწადში თორმეტი წარდგენაა, პლუს დღგ-ს ვალდებულებები, თუ ისინი ცალკე წარმოიშვა. მფლობელების უმეტესობა ამას აუთსორსზე იძლევა, რადგან ვადა არაფერს პატიობს და ჯარიმა ავტომატურია.

შეიძლება მცირე ბიზნესის სტატუსი დავკარგო?

დიახ. სტატუსი უქმდება, თუ შეზღუდულ საქმიანობას განახორციელებთ, თუ ერთ კალენდარულ წელს სამჯერ ან მეტჯერ დაჯარიმდებით სალარო აპარატის წესებზე, თუ ორ თანმიმდევრულ წელს 500 000 ლარს გადააჭარბებთ, ან თუ გაუქმებას თავად მოითხოვთ. ძალაში შესვლის თარიღი საფუძვლის მიხედვით განსხვავდება და ზოგი საფუძველი კალენდარული წლის დასაწყისზე უკან ვრცელდება.

ბინის ქირა 1%-ით იბეგრება?

არა. ქირიდან მიღებული შემოსავალი სპეციალური რეჟიმის გარეთაა, ამიტომ ფიზიკური პირის საშემოსავლო გადასახადის ჩვეულებრივი წესებით იბეგრება. საცხოვრებელი ფართის ქირა, როცა მესაკუთრე გამოქვითვებს არ მოითხოვს, 81-ე მუხლით 5%-ით იბეგრება. თუ ქონება შემოსავლის მნიშვნელოვან ნაწილს იკავებს, შემოსავლის განაწილება სპეციალისტთან გადაამოწმეთ და ნუ ივარაუდებთ, რომ სტატუსი მას ფარავს.

ქართულ საგადასახადო კანონმდებლობაში ზღვრები უფრო ხშირად იცვლება, ვიდრე მთავარი განაკვეთი აფიქრებინებს. აქ მოყვანილი ყველა ციფრი მოქმედი კონსოლიდირებული საგადასახადო კოდექსიდან და შესაბამისი დადგენილებიდან მოდის, მაგრამ საკუთარი მდგომარეობა შემოსავლების სამსახურთან ან კონსულტანტთან შეამოწმეთ რეგისტრაციამდე და კიდევ ერთხელ ზღვრის გადაკვეთამდე. თუ ჯერ სუბიექტია საჭირო, კომპანიის რეგისტრაციის სპეციალისტები, რომლებსაც ვამოწმებთ, ორივე ნაბიჯს ერთ ვიზიტში აწყობენ.